Albatros C X

Autor: Sebastian Nowosad. Ostatnia aktualizacja Oct. 5, 2017, 6:23 p.m.

Tagi:

Albatros C X

Samolot ten powstał w 1917 r. poprzez modyfikację poprzednich konstrukcji. W modelu C X zastosowano mocny silnik Mercedes D IVa i poprawiono aerodynamikę poprzez zmianę wydłużenia płatów, a chłodnicę ukryto w płaszczyźnie skrzydła. Dla poprawienia zwrotności samolotu zastosowano lotki osadzone na obu płatach. Sylwetka C X zbliżona była do myśliwców serii "D". Maszyna ta to służby frontowej trafiła w drugiej połowie 1917 r. gdzie ich stan liczbowy wynosił około 350 egzemplarzy. Oprócz zadań wywiadowczych i bombowych wykorzystywany był do robienia zdjęć lotniczych z dużych wysokości (ponad 3000 m). W drugiej połowie roku 1918 samoloty Albatros C X stopniowo wycofywano z pierwszych linii frontu do formacji tyłowych. Albatrosy C X produkowane były w rodzimych zakładach Albatros oraz w czterech zakładach na licencji m.in.: Roland, BFW, Linke - Hoffman.


W Polsce zdobyto 32 sztuki tych samolotów (15 - 31 egz. - K. Chołoniewski). Na lotnisku Mokotowskim zdobyto 25 maszyn, w Małopolsce 2 samoloty i 5 w Ławicy. Znaczna cześć C X-ek wyremontowano w CWL, gdzie otrzymały polskie numery typu "4" oraz znaki warsztatów. Samoloty Albatros C X trafiły do eskadr wywiadowczych 1 - 9, 11, 12 i 17, a także do 13 EM. Samoloty tego typu wykorzystywano w lotach rozpoznawczych i bombowych na Froncie Litewsko - Białoruskim w roku 1919 i na Froncie Galicyjskim i w Małopolsce w latach 1919 - 1920. Na Albatrosach tych prowadzono również loty rozpoznawcze na granicy z Prusami Wschodnimi w lutym i marcu 1920 r. Samoloty te walczyły także w ofensywie wiosennej w roku 1920 oraz w walkach z oddziałami Budionnego pod Hrubieszowem. Po zakończeniu działań wojennych Albatrosy C X skierowane zostały do 13 EM oraz 17 EW. W kwietniu 1919 r. w Stacji Lotniczej w Ławicy powstała wersja dalekiego zasięgu. Samolot ten miał tylko jeden kokpit pilota, a w drugim dodano dodatkowy zbiornik paliwa o pojemności 600 dm3 . Maszyna ta wykorzystywana była przez komendanta SL w Ławicy, a w późniejszym czasie służyła jako samolot łącznikowy w Inspektoracie Wojsk Lotniczych w Poznaniu. Następnie maszyna złożona została w składzie w Winiarach, gdzie przebywała do roku 1924. Jeden samolot Albatros C X przerobiony został na wersję sanitarną o oznaczeniu C XS i był to pierwszy samolot tego typu w Polsce. Rozkaz budowy takiego typu płatowca wydał płk. pil. Camillo Perini - dowódca 3 Pułku Lotniczego w Poznaniu. Przedział pasażerski w kadłubie mieścił dwie osoby w pozycji leżącej, na noszach, piętrowo - jeden nad drugim. Dla łatwiejszego dostępu do pomieszczenia pasażerskiego zainstalowano duże drzwi na lewej burcie, otwierane do góry. C XS zademonstrowano po raz pierwszy w 1924 r. na manewrach pod Poznaniem. Samolot ten zakończył swoją służbę jako pomoc naukowa w Związku Lotników Polskich w Poznaniu - pozostał z niego tylko kadłub oraz silnik. Samoloty Albatros C X służyły również w szkołach lotniczych w: Mokotowie, Ławicy, Grudziądzu, Bydgoszczy. Ostatnia maszyna na wyposażeniu WSP w Grudziądzu latała do 3 grudnia 1922 r.

Konstrukcja:

Samolot jednosilnikowy, dwumiejscowy, dwupłatowy o konstrukcji drewnianej, z kabinami odkrytymi oraz podwoziem stałym.

Silnik

W polskich samolotach zastosowano oryginalny rzędowy Mercedes D IVa o mocy 260 KM (191 kW), chłodzony wodą. Zbiornik paliwa umieszczony był w kadłubie, chłodnica główna mieściła się w baldachimie, a dodatkowa na stojaku podpierającym płat górny.

Skrzydła

Wyposażone w dwa dźwigary, komora płatów była dwuprzęsłowa. Posiadały dość duże wydłużenie (?). W całości pokryte były płótnem. Lotki osadzone były na obydwu płatach, kompensację osiową miały tylko na płacie górnym.

Stery

Tak jak w modelu C VII.

Kadłub

konstrukcji podłużnicowo - wręgowej. Od przodu w okolicy silnika pokryty blachą aluminiową, reszta kryta sklejką. Grzbiet kadłuba wyprofilowany został na owal, boki i spód płaskie. Podwozie, tak jak w C VII.

Uzbrojenie

Strzeleckie uzbrojenie fabryczne było identyczne, jak w C III i C VII. W niektórych polskich samolotach z braku oryginalnych k. m. stosowano zamienniki np. k. m. Lewis wz.15 kal. 7,7 z zapasem 180 sztuk amunicji. Zdarzały się ręczne karabiny Winchester z zapasem 20 naboi. Samolot mógł zabrać 5 bomb o łącznej masie 60 kg.

Wyposażenie dodatkowe

Aparatura tlenowa, przydatna podczas wykonywania fotografii z dużych wysokości.

Dane taktyczno - techniczne:

Wymiary:
- Rozpiętość - 14,36 m (14,4 m - K. Chołoniewski)
- Długość - 9,15 m (9,1 m - K. Chołoniewski)
- Wysokość - 3,4 m
- Powierzchnia nośna - 42,7 m2
Masa:
- Własna - 1050 kg
- Użytkowa - 618 kg
- Całkowita - 1668 kg
Osiągi:
- Prędkość maksymalna - Vmax = 175 km/h (175 - 210 km/h - K. Chołoniewski)
- Prędkość przelotowa - Vp = 146 km/h
- Prędkość wznoszenia - 3,3 - 5,5 m/s
- Czas wznoszenia na 1000 m - 5 min
- Pułap - 5000 m (5000 - 5650 m - K. Chołoniewski)
- Zasięg - około 500 km
- Czas lotu - 3 h i 25 min

Źródła:

 Chołoniewski K., Bączkowski W., Samoloty wojskowe obcych konstrukcji 1918 – 1939, T. 1, Warszawa 1987.
 Jankiewicz Z., Malejko J., Samoloty i śmigłowce wojskowe – A, Encyklopedia Lotnictwa Wojskowego, t. 2, Warszawa 1993.
 Morgała A., Samoloty wojskowe w Polsce 1918 – 1924, Warszawa 1997.
 Pawlak J., Polskie eskadry w latach 1918 – 1939, Warszawa 1989.
 Zieliński J., Wójcik W., Lotnicy – Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari, T. 1, Warszawa – Toruń 2005.


Fotografie:
http://www.wwiaviation.com/gallery-poland.html
Morgała A., Samoloty wojskowe w Polsce 1918 – 1924, Warszawa 1997.
LiOPGP, nr 8, 1934 r.

Zobacz podobne artykuły: