Jach Franciszek kpt. pil.

Autor: Sebastian Nowosad. Ostatnia aktualizacja Aug. 10, 2017, 10:21 a.m.

Tagi:

Jach Franciszek kpt. pil.

Urodzony 28.01.1894 r. (18.01.1894 r.) w Januszkowie, syn Antoniego i Franciszki. Ukończył gimnazjum humanistyczne i rozpoczął studia prawnicze. W dniu 15.11.1914 r. powołany został do służby w wojsku niemieckim. Początkowo służył w 2 Pułku Artylerii Polowej, a od 1.05.1916 r. w baterii artylerii przeciwlotniczej na froncie wschodnim. Od początku czerwca 1917 r. do 15 marca roku kolejnego uczęszczał do Szkoły Lotniczej w Ławicy. Pod koniec I Wojny Światowej był instruktorem w Szkole Strzelców Lotniczych.


W dniu 29.12.1918 r. wstąpił w szeregi oddziałów powstańczych w Wielkopolsce (w stopniu sierżanta). Od 18.01.1919 r. został instruktorem w Szkole Lotniczej w Ławicy. Miesiąc później walczył w składzie 1 EWlkp (późniejszej 12 EW) w starciach wokół Lwowa podczas wojny polsko-ukraińskiej. W dniu 8.05.1919 r. na swoim koncie zapisał zniszczenie (pociskami fosforowymi) ukraińskiego balonu obserwacyjnego na uwięzi w południowo-wschodnim rejonie Przemyśla. Niestety został zestrzelony i dostał się do niewoli. Trafił do obozu jenieckiego w Rohatynie, skąd po kilku dniach uciekł. Po zakończeniu walk na froncie ukraińskim wraz z eskadrą powróciła do Poznania. We wrześniu tego roku eskadrę skierowano do Bobrujska, przeciwko wojskom bolszewickim na Froncie Litewsko-Białoruskim. Wiosną 1920 r., operując pod Szaciłkami, lotnicy tej eskadry jako pierwsi w polskim lotnictwie okresu międzywojennego, wykonali nocne loty rozpoznawcze i bombardujące. W dniu 11.05.1920 r. ppor. Jach odniósł swoje drugie zwycięstwo zestrzeliwując nad lotniskiem Sołtanowka sowieckiego Nieuporta. Następnie brał udział w obronie Warszawy.


We wrześniu 1920 r. został zatwierdzony w stopniu kapitana w Korpusie Wojsk Lotniczych (z dniem 1.04.1920 r.). W dniu 1.12.1920 r. został wyznaczony dowódcą eskadry szkolnej w OSOL, w której służył do 10.11.1922 r.. Później przeniesiony do 3 PL w Poznaniu. Następnie skończył kurs doskonalący dla oficerów w Chełmie. Dowodził kolejno 5 EL w 3 PL (od 17.03.1925 r.) i 112 EL, a po odbyciu kursu dla dowódców eskadr w OSL w Dęblinie objął 5.07.1928 r. eskadrę treningową w 3 PL. Od 23.12.1929 r. służył w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie, jako oficer nadzoru technicznego. W 1933 r. przeszedł w stan spoczynku.


W czasie służby w 3 PL, w czerwcu 1925 r. brał udział w konkursie szybowców w Gdyni (na szybowcu „Żabuś” własnej konstrukcji), gdzie zdobył pierwszą nagrodę za lot dystansowy. W tym samym roku skonstruował szybowiec „Bimbuś”, a w 1931 r. ustanowił na szybowcu „Czajka I” krajowy rekord lotu (3 godziny, 12 minut i 16 sekund). Był instruktorem Wojskowego Ośrodka Szybowcowego w Ustianowej oraz dowódcą eskadry szkolnej w Szkole Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy. Po ewakuacji Szkoły w kierunku Rumunii pozostał w kraju, gdzie podjął szeroką działalność konspiracyjną. Zginął rażony odłamkami bomby w dniu 11.05.1944 r. w Lublinie.


Za czyny bojowe podjęte podczas wojny z bolszewikami został odznaczony m. in. Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 3230, Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Polową Odznaką Pilota nr 32, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 oraz Medalem X–lecia Odzyskania Niepodległości, a także rumuńską i czechosłowacką odznaką pilota.

Źródła:

T. Chwalczyk, Franciszek Jach, Lotnictwo z szachownicą nr 6, 2003 (autor jako datę zgonu podaje 13.05.1944 r., która widnieje na karcie zgonu Franciszka Jach).
Księga pamiątkowa 3-go Pułku Lotniczego 1918-1928, Poznań 1928.
Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, pod red. M. Romeyko, Warszawa 1933.
H. K. Kujawa, Księga lotników polskich poległych, zamordowanych i zaginionych w latach 1939-1946. T. I. Polegli w kampanii wrześniowej, pomordowani w ZSRR i w innych okolicznościach podczas okupacji, rkps w zbiorach autora (H. K. Kujawa podaje, że został zastrzelony przez Niemców).
G. Łukomski, B. Polak, A. Suchcitz, Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945. Wykazy odznaczonych za czyny z lat 1863-1864, 1914-1945, Koszalin 1997.
H. Mordawski, Polskie lotnictwo wojskowe 1918-1920. Narodziny i walka, Wrocław 2009.
J. Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939, Warszawa 1989.
W. Pniewski, Lot porucznika pilota Jacha Franciszka, [w:] Księga pamiątkowa 3-go Pułku Lotniczego 1918-1928, Poznań 1928.
K. A. Tarkowski, Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920, Warszawa 1991.
J. Zieliński, W. Wójcik, Lotnicy-kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari, t. I. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920 r., Warszawa-Toruń 2005.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 40 z dn. 20.10.1920 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 28 z dn. 19.08.1922 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 36 z dn. 30.09.1922 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 28 z dn. 23.12.1927 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 15 z dn. 11.11.1928 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 19 z dn. 12.12.1929 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 4 z dn. 19.03.1933 r.
Rocznik Oficerski 1932, Ministerstwo Spraw Wojskowych Biuro Personalne, Warszawa 1932.

Zobacz podobne artykuły: