Rayski Ludomił Antoni gen. bryg. pil.

Autor: Sebastian Nowosad. Ostatnia aktualizacja June 23, 2017, 6:28 p.m.

Tagi:

Rayski Ludomił Antoni gen. bryg. pil.

Urodzony 29.12.1892 r. w Czasławiu niedaleko Krakowa, był synem Artura Teodora, powstańca styczniowego, który wyemigrował do Turcji, gdzie walczył w wojnie rosyjsko–tureckiej w 1876 r., jako kapitan w Legii Polskiej. Cała jego rodzina uzyskała tureckie obywatelstwo. Naukę rozpoczął w Krakowie, a następnie kontynuował ją w Krośnie, gdzie w 1909 r. uzyskał świadectwo dojrzałości. W latach 1909–1910 przebywał na rocznym kursie w krakowskiej Akademii Handlowej, po ukończeniu której podjął studia na Wydziale Inżynierii Lądowej na Politechnice Lwowskiej.

W 1912 r. wstąpił do Związku Strzeleckiego „Strzelec”, przyjął pseudonim „Turek”, a rok później został przyjęty do szkoły podoficerskiej Związku. Po wybuchu I Wojny Światowej, od dnia 7.08.1914 r. służył w 4 kompanijnym batalionie marszowym. Na froncie walczył od dnia 10.09.1914 r. w składzie 2 kompanii 2 baonu 1 PP Legionów Polskich. Brał udział w walkach w okolicach Lasek, Dęblina i Krzywopłatów. W dniu 2.12.1914 r. otrzymał awans na stopień podchorążego, a 24.12 tegoż roku został ranny w bitwie pod Łowczówkiem. Po ukończeniu hospitalizacji i przystąpieniu Turcji do wojny, jako jej obywatel został powołany do armii tureckiej, w której służył do dnia 1.03.1915 r. Służbę rozpoczął od stopnia szeregowego, przydzielony został do 1 Kompanii Automobilowej stacjonującej w Dardanelach. Po zdaniu egzaminów oficerskich w szkole Multepe pod Stambułem otrzymał awans na chorążego i na własną prośbę został przeniesiony do wojsk lotniczych i od września 1915 r. służył jako obserwator w Oddziale bojowym w Uzunköprü. Początkowo służył jako obserwator m. in. w I i V oddziale lotniczym. W dniu 13.10.1916 r. został ranny podczas walki powietrznej nad wyspą Abitylene. Po odbytym leczeniu odbył szkolenie pilotażowe i w dniu 28.02.1917 r. odbył swój pierwszy lot. Trzy miesiące później doznał kolejnego wypadku. W dniu 18.07.1917 r. zdał egzamin na pilota w szkole w San Stefano. Latał bojowo do końca wojny, którą zakończył w stopniu porucznika. Otrzymał odznaczenie tureckie Medjidije oraz niemiecki order Żelaznego Krzyża i austriacki Milibar Verdienstkreutz III klasy. Po demobilizacji został zwolniony ze służby w wojsku tureckim.


W dniu 15.01.1919 r. w Odessie wstąpił do 1 Awiacyjnego Oddziału Wojsk Polskich przy 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Żeligowskiego i został pilotem eskadry tej formacji. Po powrocie do Polski został dowódcą 10 EL, sformowanej z eskadry 4 Dywizji Strzelców. W dniu 2.07.1919 r. został ranny w nogę podczas lotu bojowego nad ukraińskimi pozycjami pod Podhajcami. Miesiąc później, po hospitalizacji, przeniesiony został do 7 EM. Dowództwo nad eskadrą objął z początkiem września 1919 r., a zdał je mjr Faunt Le Royowi w dniu 18.10.1919 r., pozostając nadal w jej szeregach jako opilot i doradca. Od dnia 8.03.1920 r. pełnił funkcję komendanta Wyższej Szkoły Pilotów na poznańskiej Ławicy.


Od 15.04.1920 r. dowodził sformowaną z własnej inicjatywy 21 EN, miesiąc później wraz z jednostką wyruszył na front (był też projektantem godła tejże eskadry). Od maja 1920 eskadra ta brała udział w ofensywie kijowskiej, a następnie walkach odwrotowych, przy czym Rayski aktywnie latał w niej bojowo do 29 lipca 1920. Ludomił Rayski odznaczył się zarówno podczas walk z Ukraińcami jak i podczas wojny polsko–bolszewickiej. Jako dowódca 21 EN brał czynny udział w lotach bojowych eskadry. Latał m.in. na największych w ówczesnym lotnictwie polskim maszynach niszczycielskich: Gotha i Friedrichshafen. Brał udział (wraz z por. obs. Czesławem Filipowiczem) w zwalczaniu pociągów pancernych przeciwnika oraz jego oddziałów kawalerii, ponadto wykonywał loty na bombardowanie infrastruktury i bolszewickich obiektów strategicznych. Największe nasilenie działań bojowych miało miejsce od 18-22 czerwca przeciw sowieckim pociągom pancernym w rejonie Żmerynka i Bar. Tylko w dniu 22 czerwca 21 EN wykonała 7 lotów, zrzucając łącznie 450 kg bomb, a załoga Rayski-Filipowicz za udział w tych akcjach (na samolocie AEG C-IV) otrzymała order Virtuti Militari. W dniu 11.10.1920 r. ponownie, wraz z por. Filipowiczem zbombardował stację kolejową w Żmerynce, niszcząc kilkanaście wagonów kolejowych. Następnie w sierpniu, wraz z por. Pawlikowskim, z sukcesem wykonał zadanie sprowadzenie wzorcowych samolotów Ansaldo A-300 z Turynu do Polski (poprzez Alpy), które miały być produkowane w Lublinie. Był to niewątpliwie pierwszy, mistrzowski wyczyn sportowy polskiego lotnictwa.W tym samym miesiącu 1920 roku został wyznaczony na dowódcę III Dyonu Lotniczego. We wrześniu 1920 r. został zatwierdzony w stopniu majora (z pominięciem stopnia kapitana). Eskadra pod dowództwem majora Rayskiego wykonała jeszcze 20 lotów bojowych w październiku 1920 r., a następnie skierowana została do wsparcia działań 1 Brygady Jazdy operującej w rejonie Nowokonstantynowa i Letyczewa i ostatnie swe loty odbyła w dniu 18.10.1920 r., co czyni ją najdłużej aktywną eskadrą w wojnie roku 1920.


Po zakończeniu działań wojennych, od dnia 18.05.1921 r. służył w Departamencie IV Żeglugi Powietrznej M.S.Wojsk. Początkowo sprawował funkcję szefa Sekcji II Zaopatrzenia, a od 11.09.1921 r. został pomocnikiem szefa departamentu. W czerwcu 1922 r. został awansowany do stopnia podpułkownika, a w sierpniu 1924 r. na pułkownika. W dniu 15.10.1925 r. ukończył Wyższą Szkołę Wojenną i uzyskał tytuł oficera sztabu generalnego (oficer dyplomowany). W dniu 15.09.1925 r. wystartował z Paryża samolotem Breguet i wykonał lot okrężny na trasie liczącej 7500 km i prowadzącej przez Madryt, Casablankę, Tunis, Ateny i Konstantynopol do Warszawy (lądowal na lotnisku Mokotowskim 21.09.1925r.). Lot tenże miał na celu sprawdzenie Breguetów do ewentualnego wykorzystania w służbie wojskowej. W 18.03.1926 r. ponownie pracował w Departamencie IV Żeglugi Powietrznej, początkowo jako zastępca szefa departamentu, następnie pełniąc jego obowiązki, a w dniu 12.05.1927 r. objął szefostwo nad Departamentem IV Żeglugi Powietrznej (następnie Departamentu Lotnictwa, później Aeronautyki). W roku 1927 został wiceprezesem Aeroklubu RP. Po przekształceniu departamentu w Dowództwo Lotnictwa M.S.Wojsk, z dniem 1.08.1936 r. został szefem lotnictwa. W międzyczasie, w roku 1934 ukończył Centrum Wyższym Studiów Wojskowych w Warszawie i awansowany do stopnia generała brygady. Funkcję tą sprawował 19.03.1939 r. kiedy to został odwołany z zajmowanego stanowiska. Od 16.06.1939 r. kierował misją wojskową mającą za zadanie uzyskanie pożyczki w Londynie oraz zakup sprzętu wojskowego.


Po wybuch II Wojny Światowej bez skutku starał się o skierowanie do formacji bojowych jako pilota. Po odmowie brał udział w wywozie polskiego złota do Rumunii w nocy 17-18.09.1939 r. Po przedostaniu się na terytorium francuskie również nie otrzymał zgody na przydział do lotnictwa polskiego, ani francuskiego. Po opublikowaniu „Memoriału”, w którym zawarł informację o polskim lotnictwie skazany został na 10 miesięcy za zdradę, wyrok nie został wykonany. Zaciągnął się do wojska fińskiego, jednak z powodu zakończenia konfliktu z Sowietami nie wziął udziału w walkach. Przez krótki okres służył w Legii Cudzoziemskiej. Po upadku Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii, ponownie bezskutecznie starał się o przydział do Wojska Polskiego. W 1941 r. wstąpił do RAF’u, przyjęty w stopniu majora dostarczał samoloty do jednostek frontowych, później był dowódcą załogi w lotnictwie transportowym. Po śmierci gen. Władysława Sikorskiego, przyjęty został pod koniec sierpnia 1943 r. do polskiego lotnictwa w stopniu pułkownika. W okresie od września 1943 r. do września 1946 r. był delegatem Inspektora Lotnictwa, a następnie delegatem Dowódcy Polskich Sił Powietrznych na Środkowym Wschodzie. W tym okresie latał na samolotach Spitfire 318 Dywizjonu Myśliwsko-Rozpoznawczego oraz na Liberatorze w polskiej 1586 eskadrze. Zdemobilizowany został w dniu 02.04.1949 r. W latach 1948-54 był prezesem Stowarzyszenia Lotników polskich w Wielkiej Brytanii, następnie dożywotnio członkiem Komitetu Honorowego tejże organizacji.


Ludomił Rayski oskarżany o zły stan lotnictwa w okresie pełnieni przez niego funkcji dowódcy wojsk lotniczych oczyszczony z zarzutów został dopiero na początku kwietnia 1977 r. uchwałą komisji pod przewodnictwem gen. dyw. Zygmunta Bohusza–Szyszko. Zmarł kilka dni później, 11.04.1977 r. prochy złożono na cmentarzu w Newark, w maju 1993 r. sprowadzono do kraju pochowano w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie.


Z lata czyny bojowe z lat 1919–1920 odznaczony został m.in. Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari, Polową Odznaka Pilota, Orderem Polonia Restituta III i IV klasy (1922, 1936 r.), Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi (1926 r.). Otrzymał również pośmiertnie Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1993 r.), ponadto uhonorowany został licznymi orderami i odznaczeniami, tj. włoskimi (Św. Maurycego i Łazarza 5 klasy), brytyjskimi (Distinguished Service Order and Bar Air Force Cross), francuskimi (Order Legii Honorowej), tureckimi (Medal Żelaznego Półksiężyca, Medal Liakut), rumuńskimi (Korona Rumuńska 3 klasy), czechosłowackimi (Białego Lwa 3 klasy), serbsko-chorwacko-słoweńskimi (Białego Orła 2 klasy) i greckimi (Zbawiciela 4 klasy). Otrzymał łotewską, rumuńską, fińską, jugosłowiańską, turecką, estońską, czechosłowacką, włoską i francuską odznakę pilota.

Źródła:

S. Czmur, W. Wójcik, Dowódcy lotnictwa i obrony przeciwlotniczej, Poznań 2000.
L. Fac, Ludomił Rayski w wojnie polsko-sowieckiej 1919-1920, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 18, 1995.
T. Goworek, Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego, Warszawa 1991.
A. Kaliński, Bydgoskie lotnisko w latach 1916-1939 (cz. 2), Kronika Bydgoska, T. 20, 1998.
Z. Kozak, Udział lotników amerykańskich w wojnie polsko-bolszewickiej, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 18, 1995.
Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, pod red. M. Romeyko, Warszawa 1933.
H. K. Kujawa, Księga lotników polskich poległych, zamordowanych i zaginionych w latach 1939-1946. T. I. Polegli w kampanii wrześniowej, pomordowani w ZSRR i w innych okolicznościach podczas okupacji, rkps w zbiorach autora.
Ł. Łydżba, 21. Eskadra Niszczycielska w wojnie 1920 roku, Lotnictwo z szachownicą nr 24, 2007.
J. Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939, Warszawa 1989.
K. Sławiński, Lotnisko Mokotowskie w Warszawie, Biblioteczka Skrzydlatej Polski, Warszawa 1981.
K. A. Tarkowski, Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920, Warszawa 1991.
J. Zieliński, W. Wójcik, Lotnicy-kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari, t. I. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920 r., Warszawa-Toruń 2005.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 36 z dn. 22.09.1920 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 9 z dn. 26.04.1928 r.
Monitor Polski z 1993 r. Nr 29, poz. 310.
Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych - Oddział V Sztab Generalny, Warszawa 1923.
Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych - Oddział V Sztab Generalny, Warszawa 1924.
Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928.
Rocznik Oficerski 1932, Ministerstwo Spraw Wojskowych Biuro Personalne, Warszawa 1932 (według tego źródła urodzony 28.12.1892 r.)

Zobacz podobne artykuły: