Bartkowiak Władysław sierż. pil.

Autor: Sebastian Nowosad. Ostatnia aktualizacja Oct. 29, 2017, 10:27 a.m.

Tagi:

Bartkowiak Władysław sierż. pil.

Urodzony 13.06.1900 r. w Nochowie w powiecie śremskim w rodzinie rolniczej Stanisława i Antoniny, był bratem ppor. pil. Antoniego Bartkowiaka. Ukończył szkołę powszechną, a następnie szkołę mechaniczną w Poznaniu. W wieku 17 lat wstąpił do niemieckiej eskadry lotniczej w Poznaniu i przydzielony został do warsztatów lotniczych w Ławicy. W końcu 1917 roku został wysłany na front zachodni.


Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego w grudniu 1918 r. wstąpił w szeregi oddziałów powstańczych. Został przydzielony do 3 Eskadry Wielkopolskiej, następnie zgłosił się do Szkoły Pilotów w Ławicy. Był jednym z pierwszych dyplomowanych pilotów wojskowych w odradzającym się Wojsku Polskim. Został również wyróżniony jako najlepszy uczeń i pilot Ławickiej szkoły (za co otrzymał od gen. Dowbor-Muśnickiego złoty zegarek podczas uroczystości wręczenia dyplomu pilota). W połowie 1919 r. Władysław Bartkowiak w składzie 14 EW (przemianowana z 3 EWlkp.) wyruszył na Front Litewsko–Białoruski. W trakcie wojny polsko – bolszewickiej Bartkowiak wyspecjalizował się w lotach szturmowych na niskich pułapach, podczas których skutecznie zwalczał piechotę bolszewicką. Podczas lotów bojowych wykonywał fotografie nieprzyjacielskich pozycji, będące cennym źródłem informacji. Wraz z ppor. obs. Józefem Klicze stanowili zgrany duet i wykonywali najbardziej niebezpieczne zadania operacyjne. Dwukrotnie zdarzyło się, że musiał lądować przymusowo z powodu awarii za linią frontu. Za każdym razem, pomimo ostrzału i grożącego niebezpieczeństwa, udawało mu się dokonać niezbędnych napraw, poderwać samolot do lotu i wrócić do eskadry. W trakcie służby wykonał ponad 100 lotów bojowych.


W dniu 14.05.1920 r. lecąc na samolocie Halberstadt CL II nr 201/18 wraz z obs. Józefem Klicze odbył swój ostatni lot. Wystartowali w asyście dwóch SPAD-ów C VII z 19 EM pilotowanych przez ppor. Stefana Pawlikowskiego i pchor. Władysława Turowskiego. Lotnicy z 14 EW mieli za zadanie wykonać zwiad wzdłuż linii kolejowej Borysów - Orsza. Piloci SPAD-ów zauważyli sowiecki balon obserwacyjny, który zaatakowali. Jak się okazało była to pułapka, na wysokości około 2000 m czekały bolszewickie myśliwce. W obydwu polskich SPAD-ach zacięły się karabiny i piloci musieli odbić z pola walki w celu usunięcia awarii. Halberstadt Bartkowiaka i Klicze został sam, bez osłony. Wykorzystał to Aleksiej Szyrinkin, który "zaszedł" polski samolot od tyłu i z odległości ok 30 m otworzył ogień celując w okolice silnika. Pociski zapalające (fosforowe?) trafiły w główny zbiornik paliwa, samolot natychmiast stanął w płomieniach i runął na ziemię w okolicy wsi Nowosady.
W źródłach można natknąć się na kilka wersji tego zdarzenia. Wg. jednych, pil. Władysław Bartkowiak i obs. Józef Klicze zginęli we wraku. Inna wersja głosi, że sierż. Bartkowiak został trafiony serią bolszewicką i zginął jeszcze w powietrzu, natomiast ppor. Klicze chcąc uniknąć śmierci w płomieniach wyskoczył z samolotu i zginął w wyniku upadku. Z kolei jeden ze świadków zajścia, okoliczny chłop Jan Staniewski zeznał, jakoby obaj lotnicy wyskoczyli na spadochronach (również płonących) i zginęli w wyniku upadku.
Pewne jest natomiast to, że obaj ponieśli śmierć w niezwykle tragicznych okolicznościach i zostali z honorami pochowani przez lotników bolszewickich, a zwycięski pilot Aleksiej Szyrinkin wykonywał w trakcie pogrzebu akrobacje (ku czci poległych). Fotografie zwłok oraz ceremonii pogrzebowej wraz z listem Szyrinkina adresowanym do dowódcy 19 EM zostały zrzucone na polskie lotnisko.


Rozkazem Ministra Spraw Wojskowych L. 2145 z 1922 r. przyznano mu pośmiertnie tytuł i odznakę pilota za czas służby w Wojskach Lotniczych. Za działalność i okazane na froncie męstwo został odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 8129 oraz Polową Odznaką Pilota.

Źródła:

Ł. Kubacki, Polskie i bolszewickie lotnictwo w walkach na linii rzeki Berezyny od marca do lipca 1920 r., Lotnictwo Nr 3, 2008.
Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, pod red. M. Romeyko, Warszawa 1933.
G. Łukomski, B. Polak, A. Suchcitz, Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945. Wykazy odznaczonych za czyny z lat 1863-1864, 1914-1945, Koszalin 1997.
Ł. Łydżba, Majowe boje 19. Eskadry, Lotnictwo z szachownicą nr 14, 2005.
Ł. Łydżba, Szkolnictwo lotnicze na Ławicy cz. 1., Lotnictwo z szachownicą Nr 12, Wrocław 2005.
T. J. Kopański, Walka powietrzna na bolszewickim froncie, Lotnictwo z szachownicą Nr 3, 2002.
H. Mordawski, Polskie lotnictwo wojskowe 1918-1920. Narodziny i walka, Wrocław 2009.
B. Polak, Bartkowiak Władysław, [w:] Kawalerowie Virtuti Militari1792-1945. Słownik biograficzny, t. II (1914-1921), cz. I, red. B. Polak, Koszalin 1991.
K. A. Tarkowski, Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920, Warszawa 1991.
J. Zieliński, W. Wójcik, Lotnicy-kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari, t. I. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920 r., Warszawa-Toruń 2005.
W. Iwaszkiewicz, Nad Borysowem i Berezyną, Przegląd Lotniczy: miesięcznik wydawany przez Dowództwo Lotnictwa, nr 1-2, 1932 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 1 z dn. 26.01.1922 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 41 z dn. 27.10.1922 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk., Nr 15 z dn. 11.11.1928 r.


Fotografie:
Lotnictwo z szachownicą Nr 3, 2002.

Zobacz podobne artykuły: